Mainstream i off zamieniają się miejscami. Główny nurt jako „uciekające” pojęcie literackiej krytyki

Wersje

PDF
PDF (English)

Słowa kluczowe

kanon
opiniotwórcza centrala
mainstream/główny nurt
społeczeństwo sieci
krytyka literacka
debata o literaturze w mediach dziennikarskich
krytyka literacka w mediach cyfrowych

Jak cytować

Orska, J. (2022). Mainstream i off zamieniają się miejscami. Główny nurt jako „uciekające” pojęcie literackiej krytyki. Forum Poetyki, (28-29), 26–43. https://doi.org/10.14746/fp.2022.28-29.36748

Abstrakt

Artykuł zarysowuje definicję pojęcia „mainstreamu” („głównego nurtu”) w odniesieniu do dawnego pojęcia kanonu oraz opiniotwórczej centrali (czy też centrum) jako określeń w debacie publicznej stopniowo zastępujących bardziej tradycyjne i instytucjonalnie uzasadnione przesłanki krytycznoliterackiego wartościowania. Przemiany znaczenia „kanonu literackiego”, które przyszły wraz z uzależnieniem tegoż wartościowania od pragmatyki nowego rynku kultury, a powiązane były z transformacją ustrojową po 1989 roku, zostały już szeroko w ciągu ostatniego z górą dwudziestolecia omówione i przedyskutowane. Pojęcie „mainstreamu” traktuje się często w krytyce jako ich zastępnik. Zadaniem tego tekstu jest wskazanie różnicy powyższymi terminami a „mainstreamem”, który uznać można za twór w większej mierze uzależniony od usieciowionego modelu komunikacji w społeczeństwie uwarunkowanym przez pewne czynniki kształtowania kultury już na „globalnej” zasadzie.

https://doi.org/10.14746/fp.2022.28-29.36748
PDF
PDF (English)

Bibliografia

Bartczak, Kacper. „Język jest grą. Planszówka bez planszy” (2020). https://www.biuroliterackie.pl/biblioteka/debaty/jezyk-jest-gra-planszowka-bez-planszy/. Dostęp 17.11.2021.

Bodzioch-Bryła, Bogusława. „Nowe media wobec jednostki i społeczeństwa”. W: Bogusława Bodzioch-Bryła, Lilianna Dorak-Wojakowska, Michał Kaczmarczyk, Adam Regiewicz. Przepływy, protezy, przedłużenia…: przemiany kultury polskiej pod wpływem nowych mediów po 1989 roku,, 19-47. Kraków: Akademia Ignatianum w Krakowie, Wyd. WAM, 2015.

Castells, Manuel. Społeczeństwo sieci. Tłum. Mirosława Marody, Kamila Pawluś, Janusz Stawiński, Sebastian Szymański. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007.

Czapliński, Przemysław. Ruchome marginesy. Szkice o literaturze lat 90. Kraków: Znak, 2002.

Czapliński, Przemysław. Powrót centrali: literatura w nowej rzeczywistości. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2007.

Czapliński, Przemysław. „Polityka literatury, czyli pokazywanie języka”. W: Polityka literatury. Przewodnik Krytyki Politycznej. red. Kinga Dunin., 6-39. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2009.

Czapliński, Przemysław. Pojęcia krytyczne i krytyka pojęć literackich (nieautoryzowana wypowiedź w panelu, 2021). https://www.youtube.com/channel/UCBeKx7WCAAd5ecuDmokLTdg. Dostęp 23.02.2022.

Dunin, Kinga. „Kopciuszek, książę DyDo i wolność”. W tejże: Karoca z dyni. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2000.

Elliott, Anthony. Współczesna teoria społeczna. Wprowadzenie. Tłum. Paweł Tomanek. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011.

Erjavec, Aleš. Introduction. W: Postmodernism and the Postsocialist Condition. Red. Aleš Erjavec. Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 2003. DOI https://doi.org/10.1525/9780520928558 DOI: https://doi.org/10.1525/9780520928558

Iwasiów, Inga. „Wokół pojęć: kanon, homoerotyzm, historia literatury”. Katedra 1 (2001): 98–122.

Iwasiów, Inga. Odmrażanie. Literatura w potrzebie. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2020.

Janeczko Weronika, „W stronę mainstreamu” (2021). https://www.biuroliterackie.pl/biblioteka/debaty/w-strone-mainstreamu-1/. Dostęp 16.11.2021.

Jankowicz, Grzegorz. „Piękni wygrani. Wpływ nagród na strukturę pola literackiego”. W Literatura polska po 1989 roku w świetle teorii Pierre’a Bourdieu. Podręcznik. Red. Grzegorz Jankowicz, Piotr Marecki, Jan Sowa. Kraków: Korporacja „Ha!art”, 2015: 113-155.

Jarzębski Jerzy. Apetyt na przemianę. Kraków: Znak, 1997.

Kaczmarski, Paweł. Wysoka łączliwość. Szkice o poezji współczesnej. Wrocław: Fundacja im. Tymoteusza Karpowicza, 2018.

Kanon i obrzeża. Red. Inga Iwasiów, Tatiana Czerska. Kraków: Universitas, 2005.

Kozicka, Dorota. Krytyczne (nie)porządki. Studia o współczesnej krytyce literackiej w Polsce. Kraków: Universitas, 2013.

Literatura polska 1989–2009: przewodnik. Red. Piotr Marecki. Kraków: Korporacja „Ha!art”, 2010.

Literatura polska po 1989 roku w świetle teorii Pierre’a Bourdieu. Podręcznik. Red. Grzegorz Jankowicz, Piotr Marecki, Jan Sowa. Kraków: Korporacja „Ha!art”, 2015.

Literatura polska po 1989 w świetle teorii Pierre’a Bourdieu. Raport z badań. Red. Grzegorz Jankowicz, Piotr Marecki, Alicja Palęcka, Jan Sowa, Tomasz Warczok. Kraków: Korporacja „Ha!art”, 2014.

„Literatura w uścisku mediów” [rozmowa redakcyjna]. Uczestnicy: Przemysław Czapliński, Kinga Dunin, Jerzy Jarzębski, Dariusz Nowacki, Piotr Śliwiński, Marek Zaleski). Res Publica Nowa 7 (2000): 49–60.

„Literatura w uścisku mediów” [rozmowa redakcyjna]. Uczestnicy: Przemysław Czapliński, Kinga Dunin, Jerzy Jarzębski, Dariusz Nowacki, Piotr Śliwiński, Marek Zaleski). Res Publica Nowa 7 (2000): 49–60.

Łobodziński, Filip. „O niezgodzie w literaturze” [wypowiedź w panelu, nieautoryzowana do druku]. https://www.biuroliterackie.pl/biblioteka/nagrania/o-niezgodzie-literaturze/. Dostęp 16.11.2021.

Maliszewski, Karol. „Konrad Góra, którego najmocniej czuję” (2016). https://www.biuroliterackie.pl/biblioteka/debaty/konrad-gora/. Dostęp 17.11.2021.

Maliszewski, Karol. „Zamykam oczy, otwieram oczy” (2021). https://www.biuroliterackie.pl/biblioteka/debaty/zamykam-oczy-otwieram-oczy/. Dostęp 17.11.2021.

Mateusz, Dawid. „Damy wam tam, gdzie was nie ma” (2020). https://www.biuroliterackie.pl/biblioteka/debaty/damy-wam-tam-gdzie-was-nie-ma/. Dostęp 17.11.2021.

Sławiński, Janusz. „Zanik centrali”. Kresy 2 (1994). Przedruk w: Janusz Sławiński, Prace wybrane T. 5, Przypadki poezji, 335–339. Kraków: Universitas, 2001.

Śliwiński, Piotr. „Gorzej czy normalnie”. W tegoż: Przygody z wolnością. Uwagi o poezji współczesnej, 11-21 Kraków: Znak, 2002.

Świerkosz, Monika. „«Czystej między niewiastami» droga do kanonu”. W tejże: W przestrzeniach tradycji. Proza Izabeli Filipiak i Olgi Tokarczuk w sporach o literaturę, kanon i feminizm, 156-178 Warszawa: IBL, 2015.

Uniłowski, Krzysztof. „Cała prawda o «prozie środka», cz. 2”. FA-art 4 (2002): 32–41.

Uniłowski, Krzysztof. Granice nowoczesności. Proza polska i wyczerpanie modernizmu. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2006.

Uniłowski, Krzysztof. Kup pan książkę! Szkice i recenzje. Katowice: Wydawnictwo „FA-art”, 2008.

Warczok, Tomasz, Alicja Palęcka, Piotr Marecki. Pole literackie w Polsce po 1989 roku. W: Literatura polska po 1989 w świetle teorii Pierre’a Bourdieu. Raport z badań, red. Grzegorz Jankowicz, Piotr Marecki, Alicja Palęcka, Jan Sowa, Tomasz Warczok, 91–162. Kraków: Korporacja „Ha!art”, 2014